Rozlewiska zbiornika Jeziorsko w centralnej Polsce to jedno z najważniejszych miejsc w kraju dla obserwacji ptaków. Rezerwat ornitologiczny rozciągający się na południowym krańcu tego sztucznego jeziora zajmuje niemal 2000 hektarów i chroni płytkie, cofkowe partie zbiornika, które stały się rajem dla setek gatunków skrzydlatych mieszkańców. To największy rezerwat w całym województwie łódzkim i ostoja ptasia o randze europejskiej.

Nie każdy wie, że w tym pozornie spokojnym zakątku Polski odnotowano występowanie około 250 gatunków ptaków – od pospolitych kaczek po rzadkie gatunki, które zalatują tu sporadycznie z odległych zakątków świata.

Ptasi raj na sztucznym zbiorniku

Historia rezerwatu zaczęła się w 1998 roku, gdy minister ochrony środowiska objął ochroną ten wyjątkowy obszar. Wcześniej, w 1986 roku, na Warcie powstał zbiornik zaporowy Jeziorsko – jeden z największych sztucznych akwenów w Polsce o powierzchni przekraczającej 4200 hektarów. Jego południowa część, tam gdzie woda jest najpłytsza i gdzie rzeka wlewa się do zbiornika, okazała się idealnym siedliskiem dla ptactwa wodno-błotnego.

Płytkie rozlewiska, liczne wysepki, trzcinowiska i nadbrzeżna roślinność utworzyły mozaikę siedlisk, w których ptaki znalazły doskonałe warunki do lęgów, żerowania i odpoczynku podczas długich migracji. W 2017 roku granice rezerwatu zostały skorygowane i obecnie zajmuje on powierzchnię 1967,65 hektarów – od linii łączącej miejscowość Jeziorsko z Brodnią aż po głębsze partie zbiornika.

Podczas przelotów wiosennych i jesiennych liczba ptaków przebywających w rezerwacie przekracza 20 tysięcy osobników. To jeden z najlepszych momentów na obserwacje – niebo dosłownie ciemnieje od stad migrujących gęsi i kaczek.

Jakie ptaki można spotkać nad Jeziorkiem

Rezerwat to dom dla około 150 gatunków ptaków lęgowych. Wśród nich są zarówno pospolite mewy i kaczki krzyżówki, jak i prawdziwe rarytasy. Można tu spotkać bociana czarnego – znacznie rzadszego kuzyna białego bociana, czaplę nadobną z charakterystycznym czubem na głowie czy różne gatunki rybitw.

Dla niektórych gatunków Jeziorsko to jedno z nielicznych stanowisk lęgowych w głębi kraju, z dala od wybrzeża morskiego. Wiosną i latem nad wodą roi się od życia – rycyki biegają po mieliznach, śmieszki toczą boje powietrzne, a kormorany suszą skrzydła na torsjach wystających z wody.

Prawdziwym hitem są jednak przeloty. Wiosną i jesienią rezerwat zamienia się w przystanek na trasie tysięcy ptaków wędrujących między zimowiskami a miejscami lęgowymi. Gęsi, żurawie, kaczki, siewkowce – wszystkie te gatunki zatrzymują się tu, by nabrać sił przed dalszą podróżą. Zdarza się, że ornitolodzy obserwują tu gatunki egzotyczne, które zbłądziły z normalnych szlaków przelotowych i niespodziewanie pojawiły się w środku Polski.

Rezerwat Jeziorsko został włączony do europejskiej sieci Natura 2000 w ramach Dyrektywy Ptasiej. Występuje tu 25 gatunków ptaków wymienionych w tej dyrektywie, co potwierdza jego znaczenie dla ochrony przyrody w skali kontynentu.

Obserwacja ptaków w rezerwacie

Rezerwat nie jest typową atrakcją turystyczną z bramkami wejściowymi i wyznaczonymi ścieżkami. To przede wszystkim obszar ochrony przyrody, gdzie priorytetem jest spokój ptaków, zwłaszcza w okresie lęgowym. Południowa część zbiornika objęta jest strefą ciszy, co ogranicza ruch łodzi i kajaków.

Obserwować ptaki można z brzegu zbiornika, zwłaszcza z punktów widokowych rozsianych wokół akwenu. Warto zaopatrzyć się w lornetkę lub lunetę – ptaki trzymają się często w znacznej odległości od brzegu, a bez optyki trudno dostrzec szczegóły. Najlepsze warunki do obserwacji panują wczesnym rankiem i pod wieczór, gdy ptaki są najbardziej aktywne.

Szczególnie ciekawe punkty widokowe znajdują się w okolicach miejscowości Jeziorsko i Brodnia, które wyznaczają północną granicę rezerwatu, oraz od strony Siedlątkowa na wschodnim brzegu. Stamtąd rozciąga się widok na płytkie partie zbiornika z trzcinowiskami i wysepkami.

Kiedy jechać nad Jeziorsko

Sezon na obserwacje trwa właściwie przez cały rok, ale każda pora ma swój urok. Wiosna, od marca do maja, to czas przelotów i głośnych godów. Ptaki zakładają gniazda, toczą walki o terytorium i intensywnie śpiewają. Lato to okres wychowywania młodych – można obserwować rodziny kaczek z pisklętami czy młode mewy uczące się latać.

Jesień, zwłaszcza wrzesień i październik, to szczyt przelotów. Tysiące ptaków zatrzymują się nad Jeziorkiem w drodze na południe. Niebo przecinają kliny gęsi, a nad wodą kręcą się ogromne stada kaczek. Zima bywa spokojniejsza, choć i wtedy można spotkać ciekawe gatunki – bieliki polujące na ryby czy zimujące kaczki.

Ornitolodzy zalecają szczególnie okresy przelotowe – od połowy marca do końca kwietnia oraz od września do połowy listopada. To wtedy można zaobserwować największą różnorodność gatunków i największe koncentracje ptaków.

Dla kogo jest ten rezerwat

Rezerwat Jeziorsko to przede wszystkim miejsce dla miłośników ptaków i przyrody. Jeśli ktoś lubi spokojne obserwacje, cisz i szum skrzydeł zamiast tłumów turystów – znajdzie tu swoje miejsce. Nie ma tu infrastruktury rozrywkowej, restauracji ani przygotowanych atrakcji dla dzieci.

Z drugiej strony, rodziny z nieco starszymi dziećmi, które interesują się przyrodą, mogą tu spędzić ciekawy dzień. Obserwacja ptaków przez lornetkę, rozpoznawanie gatunków, słuchanie głosów – to wszystko może być fascynującą przygodą. Warto zabrać ze sobą atlas ptaków Polski, by móc identyfikować spotykane gatunki.

Fotografowie przyrody również znajdą tu wiele okazji do ciekawych ujęć, choć trzeba uzbroić się w cierpliwość i odpowiedni sprzęt – teleobiektyw jest praktycznie niezbędny.

Zbiornik Jeziorsko poza rezerwatem

Warto wiedzieć, że rezerwat zajmuje tylko południową część zbiornika. Pozostała część akwenu jest dostępna dla turystów i miłośników sportów wodnych. W sezonie letnim odbywają się tu zawody w windsurfingu i żeglarstwie, a wokół zbiornika działają ośrodki wypoczynkowe, pola namiotowe i gospodarstwa agroturystyczne.

Są tu też dzikie plaże, choć nie ma oficjalnych kąpielisk strzeżonych. Brzegi zbiornika otaczają lasy, które tworzą malownicze tło i oferują możliwości spacerów czy wycieczek rowerowych. Droga wojewódzka nr 478 biegnie wzdłuż zbiornika, ułatwiając dojazd.

Praktyczne informacje

Rezerwat jest dostępny bezpłatnie – jako obszar chroniony nie pobiera się opłat za wstęp. Trzeba jednak pamiętać o przestrzeganiu zasad obowiązujących na terenach chronionych: zakaz płoszenia ptaków, niszczenia roślinności, pozostawiania śmieci. W okresie lęgowym (kwiecień-lipiec) szczególnie ważne jest zachowanie ciszy i trzymanie się wyznaczonych szlaków.

Dojazd do rezerwatu wiedzie przez Pęczniew – miasteczko położone około 30 km na południe od Konina i około 50 km na północny wschód od Sieradza. Z Pęczniewa lokalnymi drogami można dojechać do miejscowości Jeziorsko, Brodnia czy Siedlątków, które stanowią dobre punkty wyjścia do obserwacji. Parking można znaleźć przy drogach lokalnych lub przy ośrodkach wypoczynkowych działających wokół zbiornika.

Na zwiedzanie rezerwatu warto przeznaczyć co najmniej 2-3 godziny, choć prawdziwi pasjonaci spędzają tu całe dni, czekając na pojawienie się rzadkich gatunków. Nie ma tu punktów gastronomicznych, więc warto zabrać ze sobą wodę i prowiant. Toalety dostępne są w pobliskich ośrodkach wypoczynkowych lub w Pęczniewie.

Rezerwat funkcjonuje przez cały rok bez ograniczeń godzinowych – można obserwować ptaki od świtu do zmierzchu. Najlepsze warunki do obserwacji to bezchmurne dni z niewielkim wiatrem, gdy ptaki są spokojne i aktywne. W dni deszczowe i wietrzne ptactwo chowa się w trzcinowiskach i obserwacje są znacznie trudniejsze.