W spichlerzu Muzeum Okręgowego w Koninie stoi czterometrowy kolos – rekonstrukcja słonia leśnego, którego szkielet wydobyto z kopalni węgla brunatnego w 1984 roku. To nie replika z plastiku ani hologram, tylko prawdziwe kości sprzed stu tysięcy lat, zachowane w 70 procentach i starannie zrekonstruowane. Gosław, bo tak nazwano tego prehistorycznego giganta, to jedno z najcenniejszych znalezisk paleontologicznych w Polsce.

Ekspozycja robi wrażenie już od progu – słoń zaczyna się na parterze spichlerza i góruje nad zwiedzającymi, uzmysławiając, jak potężne były te zwierzęta wędrujące po Wielkopolsce w interglacjale eemskim.

Historia odkrycia słonia z odkrywki Jóźwin

24 lutego 1984 roku, w piątkowe popołudnie, pracownicy Kopalni Węgla Brunatnego „Konin” natrafili na ogromną kość podczas prac na odkrywce Jóźwin. Początkowo sądzono, że to szczątki mamuta, ale ekspertyza przeprowadzona w Muzeum Ziemi PAN w Warszawie przyniosła sensację – odkryto niemal kompletny szkielet słonia leśnego Elephas (Palaeoloxodon) antiquus.

Prace wydobywcze w kopalni zostały wstrzymane na kilka tygodni. Krzysztof Gorczyca i Mirosław Ciesielski z Muzeum Okręgowego wraz z górnikami wydobyli wszystkie kości, które udało się zabezpieczyć. Niestety ogromne ciosy słonia uległy degradacji zaledwie pół godziny po wydobyciu – wilgoć i powietrze zniszczyły je nieodwracalnie. Operatorzy koparek dostali podobno absolutny zakaz odkrywania czegokolwiek więcej, żeby nie narazić na zniszczenie kolejnych znalezisk.

Na terenie Polski i całej Europy znanych jest tylko kilka stanowisk ze szczątkami słonia leśnego. Gosław z Konina to wyjątkowe znalezisko ze względu na stopień zachowania szkieletu.

Za ocalenie szkieletu dla nauki czterech górników – Kazimierz Kordylasiński, Grzegorz Nowak, Jerzy Olejniczak i Bronisław Włodarczyk – otrzymało w 2010 roku Nagrodę Specjalną Marszałka Województwa Wielkopolskiego „Izabella”. Był to jedyny przypadek, gdy nagroda trafiła do osób niezwiązanych z muzealnictwem.

Rekonstrukcja słonia leśnego – czterometrowy gigant w muzeum

Prawdziwe kości Gosława poddano długotrwałej konserwacji, uzupełniono ubytki i wystawiono w wyremontowanym spichlerzu, który otwarto dla zwiedzających w 2010 roku. Ale żeby pokazać prawdziwe rozmiary zwierzęcia, potrzebna była rekonstrukcja w skali 1:1.

Podjął się tego Krzysztof Kuchnio – wybitny paleorekonstruktor. Efekt jego pracy to monumentalna figura słonia leśnego, która zaczyna się na parterze kilkupiętrowej budowli i sięga wyżej. Stojąc obok tego czterometrowego kolosa, można sobie wyobrazić, jak wyglądały tereny dzisiejszej Wielkopolski w interglacjale eemskim, gdy takie zwierzęta przemierzały lasy i łąki.

Zwiedzający często pytają pracowników muzeum, czy kości są prawdziwe, czy może to wytwór najnowszych technologii. Te kości to autentyk – mają ponad sto tysięcy lat i są po pełnej konserwacji. To naprawdę coś unikatowego.

Co jeszcze zobaczysz w spichlerzu muzealnym

Gosław to gwiazda ekspozycji, ale nie jedyny prehistoryczny mieszkaniec w kolekcji. Obok słonia leśnego można zobaczyć szczątki kostne nosorożca włochatego, nosorożca leśnego, mamuta włochatego, tura i żubra kopalnego – wszystkie wydobyte przy okazji eksploatacji odkrywek węgla brunatnego w okolicach Konina.

W spichlerzu znajdują się też eksponaty związane z historią górnictwa węgla brunatnego w regionie – narzędzia, ubrania górników, makieta kopalni odkrywkowej. Jest dział poświęcony Kopalni Soli w Kłodawie z kolekcją minerałów i skał solnych. Na najwyższym piętrze zgromadzono przedmioty z dawnej polskiej wsi.

W 2024 roku Muzeum Okręgowe w Koninie obchodziło 40-lecie pojawienia się Gosława w swoich zbiorach. Z tej okazji przygotowano szereg wydarzeń pod hasłem „40 OdSłoń Gosława”.

Muzeum w Gosławicach – nie tylko słoń

Muzeum Okręgowe, mimo nazwy, znajduje się nie w samym Koninie, tylko w oddalonych nieco Gosławicach. To rozległy kompleks nad jeziorem, w skład którego wchodzi nie tylko spichlerz ze słoniem, ale też XV-wieczny zamek, odtworzony XIX-wieczny dworek z ekspozycją „Dwór polski” oraz trzy skanseny: etnograficzny, archeologiczny i przemysłowy.

Cały teren położony jest częściowo w romantycznym ogrodzie, gdzie miłośnicy dendrologii znajdą nawet cypryśnika błotnego. W jednej z alejek prowadzących do szlacheckiego dworku stoi diorama z miniaturką słonia leśnego – ozdobna gablota inspirowana XIX-wiecznymi papierowymi teatrzykami lalkowymi, wykonana przez Mirellę von Chrupek.

Dla kogo jest ta atrakcja

Rekonstrukcja Gosława zachwyca dzieci, które mogą stanąć obok prawdziwego prehistorycznego giganta i poczuć się jak w filmie o dinozaurach. Rodzice doceniają edukacyjny charakter ekspozycji – to świetna okazja, żeby opowiedzieć o zwierzętach z epoki lodowcowej w sposób o wiele bardziej przekonujący niż z podręcznika.

Miłośnicy paleontologii i geologii znajdą tu prawdziwą ucztę – szkielet zachowany w takim stopniu to rzadkość na skalę europejską. Osoby zainteresowane historią regionu mogą połączyć wizytę w spichlerzu z pozostałymi częściami muzeum i spędzić tu spokojnie kilka godzin.

Warto też zajrzeć, jeśli ktoś po prostu lubi nietypowe miejsca. Nie każdego dnia można stanąć twarzą w twarz ze słoniem sprzed stu tysięcy lat.

Informacje praktyczne – jak zwiedzić Muzeum Okręgowe w Koninie

Muzeum Okręgowe znajduje się w Gosławicach pod Koninem, przy ulicy Zamkowej. Dojazd samochodem z centrum Konina zajmuje około 10-15 minut. Na miejscu jest parking.

Zwiedzanie samego spichlerza ze słoniem zajmuje około godziny, ale jeśli ktoś chce zobaczyć także zamek, dworek i skanseny, warto zarezerwować 2-3 godziny. Muzeum organizuje także warsztaty edukacyjne dla dzieci, szczególnie podczas ferii zimowych i wakacji – warto śledzić stronę internetową placówki i media społecznościowe, żeby nie przegapić ciekawych wydarzeń.

Instytucja została powołana w 1956 roku i od tego czasu systematycznie rozwija swoje zbiory. Spichlerz z ekspozycją paleontologiczną i górniczą został otwarty dla zwiedzających w 2010 roku po gruntownym remoncie.

Muzeum Okręgowe w Koninie to miejsce, gdzie historia zapisana w kamieniu – a właściwie w kościach – staje się namacalna. Gosław nie jest tylko eksponatem za szybą, to prawdziwy świadek epoki, która minęła sto tysięcy lat temu.