W niewielkim mieście Turek, gdzieś pomiędzy Kaliszem a Koninem, stoi neogotycki kościół, który skrywa jedno z najważniejszych dzieł sztuki sakralnej w Polsce. Wnętrze świątyni Najświętszego Serca Pana Jezusa pokrywają barwne polichromie i witraże autorstwa Józefa Mehoffera – tego samego artysty, którego dzieła zdobią krakowskie kościoły i muzea. To właśnie w Turku znajduje się największa po Krakowie koncentracja sztuki sakralnej tego wybitnego malarza Młodej Polski.

Nie każdy wie, że małe wielkopolskie miasto może pochwalić się tak wyjątkowym skarbem. A przecież historycy sztuki uznają turkowskie dzieła Mehoffera za najważniejsze prace z późnego okresu jego twórczości.

Jak wybitny krakowski artysta trafił do Turka

Historia powstania tego wyjątkowego wystroju jest niemal tak fascynująca jak samo dzieło. Kościół zbudowano w latach 1904-1913 według projektu warszawskich architektów, ojca i syna Wojciechowskich. Powstał na miejscu wcześniejszej gotyckiej świątyni, a jeszcze wcześniej stał tu drewniany kościół z XII wieku. Pierwszą mszę odprawiono w nowych murach już w 1909 roku, choć konsekracji dokonano dopiero w 1924 roku.

Przez lata monumentalne wnętrze świątyni świeciło pustkami. Wszystko zmieniło się w 1931 roku, kiedy proboszczem został ksiądz doktor Józef Florczak – postać nietuzinkowa. Teolog, prawnik, były Audytor Roty Rzymskiej w Watykanie, znawca i koneser sztuki. To właśnie on postanowił ozdobić puste wnętrze ogromnej neogotyckiej świątyni.

Florczak znał Józefa Mehoffera jeszcze z czasów studiów w Rzymie. W 1932 roku powołano Komitet Malowania Kościoła i zaproszono profesora Mehoffera – wówczas już rektora Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, ucznia Jana Matejki, uznanego twórcę o ugruntowanej pozycji. Dla malarza był to jeden z ostatnich wielkich projektów sakralnych.

Polichromie Mehoffera – co zobaczysz we wnętrzu

Kiedy wchodzi się do kościoła, od razu uderza bogactwo kolorów. Ściany i sklepienia pokrywają polichromie wykonane w technice kazeinowej, które Mehoffer tworzył w latach 1932-1936. W pracach brali udział jego uczniowie i pomocnicy, ale najważniejsze elementy – twarze, ręce, stopy postaci – malował wyłącznie sam mistrz.

Mehoffer nie pracował sam w Turku. Przyjeżdżał z Krakowa, nadzorował prace, malował najistotniejsze fragmenty. Resztę wykonywali jego asystenci według ścisłych wytycznych. Efekt? Spójny, monumentalny cykl malarski, który pokrywa niemal całe wnętrze trójnawowej bazyliki z transeptem.

Mehoffer został honorowym obywatelem Turka za swoje dzieło. To wyróżnienie pokazuje, jak bardzo mieszkańcy docenili wkład artysty w kulturowe dziedzictwo miasta.

Witraże – kolorowe światło w świątyni

Równolegle z polichromiami Mehoffer projektował witraże. Do wybuchu II wojny światowej zdążono wykonać i wmontować osiem witraży – cztery w prezbiterium i cztery w bocznych kaplicach przylegających do prezbiterium. Wszystkie wykonano w krakowskich Zakładach Witrażów S.G. Żeleńskiego.

Wojna przerwała realizację projektu. Mehoffer zdążył jeszcze w 1939 roku wykonać projekty kolejnych witraży dla naw bocznych, ale ich realizacja stała się niemożliwa. Artysta zmarł w 1946 roku, a projekty pozostały w posiadaniu jego syna.

Dopiero w 2002 roku, ponad pół wieku później, na podstawie zachowanych kartonów Mehoffera wykonano w Krakowie osiem kolejnych witraży i umieszczono je w nawach. Dzisiaj można podziwiać kompletny zespół szesnastu witraży, które wypełniają wnętrze kościoła kolorowym światłem.

Inne dzieła Mehoffera w kościele

Poza polichromiami i witrażami artysta zaprojektował i wykonał szereg innych elementów wystroju. W kościele znajduje się czternaście obrazów sztalugowych przedstawiających Mękę Pańską – stacje Drogi Krzyżowej. Mehoffer zaprojektował także stalle, obrazy Matki Boskiej Częstochowskiej i świętego Stanisława Kostki.

Planował również zaprojektować całe kościelne umeblowanie, ale wybuch wojny uniemożliwił realizację tych zamierzeń. To, co powstało, i tak tworzy imponujący zespół – największą poza Krakowem kolekcję sztuki sakralnej tego artysty w jednym miejscu.

Pierwsze prace konserwacyjne przeprowadzono w latach 70. XX wieku, niestety niezgodnie z zaleceniami Komisji Konserwatorskiej. Kompleksowa renowacja trwa od 2003 roku.

Dla kogo ta atrakcja

Kościół z dziełami Mehoffera to miejsce przede wszystkim dla miłośników sztuki i architektury sakralnej. Jeśli fascynuje cię secesja i Młoda Polska, to obowiązkowy punkt na mapie. Warto przyjechać tu specjalnie, nawet z daleka – to naprawdę wyjątkowe dzieło.

Rodziny z dziećmi też mogą zajrzeć, choć dla najmłodszych może to być zbyt specjalistyczna atrakcja. Natomiast dla nastolatków interesujących się sztuką lub historią będzie to ciekawa lekcja poza szkolnymi murami.

Świątynia zachwyci też osoby planujące szlak po zabytkach Wielkopolski. Turek często pomija się na trasach turystycznych, a to błąd – ten kościół wart jest objazdu. Można połączyć wizytę z przejazdem między Kaliszem a Koninem lub Łodzią.

Muzeum Józefa Mehoffera w Turku

Po obejrzeniu kościoła warto zajrzeć do Muzeum Miasta Turku imienia Józefa Mehoffera. Znajduje się tam wystawa stała poświęcona artyście i jego turkowskiemu dziełu. W pięciu salach można zobaczyć szkice oraz kartony – oryginalne projekty do polichromii i witraży.

To doskonałe uzupełnienie wizyty w kościele. Można porównać projekty z ich realizacją, zobaczyć proces twórczy artysty, zrozumieć skalę przedsięwzięcia. Muzeum pozwala docenić warsztat Mehoffera i jego podejście do sztuki sakralnej.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia, dojazd, ile czasu potrzeba

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa znajduje się przy placu Sienkiewicza w centrum Turka. Jest to czynna świątynia, więc można ją zwiedzać w godzinach, kiedy nie odbywają się nabożeństwa. Najlepiej przyjść w ciągu dnia, kiedy światło słoneczne prześwieca przez witraże i polichromie pokazują pełnię swoich kolorów.

Wstęp do kościoła jest bezpłatny, choć mile widziana jest dobrowolna darowizna na utrzymanie zabytku i kontynuację prac konserwatorskich.

Przed kościołem stoi ławeczka Mehoffera – popularne miejsce do zrobienia pamiątkowego zdjęcia. Warto zatrzymać się tu na chwilę przed wejściem do świątyni.

Dojazd: Turek leży przy drodze krajowej nr 72 łączącej Konin z Wieluniem. Z Poznania to około 100 km (niecała godzina drogi), z Łodzi podobna odległość. Miasto ma również połączenie kolejowe – stacja Turek znajduje się na linii z Poznania do Łodzi.

Ile czasu poświęcić: Na spokojne zwiedzenie kościoła warto zarezerwować przynajmniej 30-45 minut. Jeśli dołożysz wizytę w Muzeum Mehoffera, potrzebujesz dodatkowej godziny. Całość można spokojnie zobaczyć w ciągu półtorej do dwóch godzin.

Parking: W centrum Turka dostępne są miejsca parkingowe w okolicy kościoła. W weekendy znalezienie miejsca nie powinno sprawić problemu.

Kościół został wpisany do rejestru zabytków w 1998 roku, a w 1996 roku decyzją generalnego konserwatora zabytków zaliczono go do szczególnie ważnych dóbr kultury. To potwierdzenie rangi tego miejsca w polskim dziedzictwie kulturowym.