Na skraju niewielkiej wsi w powiecie łęczyckim, otoczone wodami sztucznego stawu, wznoszą się ruiny późnogotyckiego zamku, który przez wieki pełnił rolę rycerskiej warowni. Besiekiery to miejsce, które łączy w sobie klimat średniowiecznej architektury obronnej z nieoczywistą historią i legendami krążącymi po okolicy. Po latach zamknięcia i intensywnych prac konserwatorskich, od grudnia 2024 roku zamek ponownie jest dostępny dla zwiedzających.

To nie jest rekonstrukcja ani odbudowany do dawnej świetności obiekt. To autentyczna ruina, która właśnie w tej formie ma swój szczególny urok.

Zamek na wodzie – historia warowni w Besiekierach

Początki zamku sięgają przełomu XV i XVI wieku, choć historycy do dziś spierają się, kto dokładnie stoi za jego budową. Starsze źródła wskazywały na wojewodę łęczyckiego Mikołaja Sokołowskiego, ale istnienie takiego urzędnika jest wątpliwe. Bardziej prawdopodobne, że warownia powstała z inicjatywy jednego ze stolników brzeskich – Mikołaja Sokołowskiego lub Wojciecha Sokołowskiego, którzy sprawowali urząd na przełomie XV i XVI wieku.

Pod koniec XVI wieku zamek trafił w ręce Andrzeja Batorego, kardynała i bratanka króla Stefana Batorego. To za jego czasów obiekt zyskał na znaczeniu. Kolejna istotna przebudowa miała miejsce w połowie XVII wieku, kiedy właścicielem został Jan Szymon Szczawiński, kasztelan i wojewoda brzeskokujawski. To właśnie wtedy pokryto surowe gotyckie mury tynkami, co zatarło pierwotny charakter budowli.

Zamek nie przetrwał jednak próby czasu bez szwanków. Zniszczenia podczas wojen szwedzkich, a potem pożar w 1731 roku przyspieszyły jego degradację. W XIX wieku obiekt został opuszczony i zaczął pełnić funkcje gospodarcze – dość prozaiczny los jak na dawną siedzibę możnowładców. W 1866 roku właściciel, Stanisław Kosecki, rozparcelował majątek między 28 chłopów, zastrzegając wprawdę zakaz rozbiórki zamku „na zawsze”, ale jak nietrudno się domyślić, to „na zawsze” okazało się pojęciem względnym.

Co zostało z gotyckiej warowni

Zamek wzniesiono na kopcu otoczonym wodami sztucznej fosy, która do dziś otacza ruiny. Plan budowli to nieregularny czworobok o wymiarach około 38 na 40 metrów. Główną konstrukcję stanowiły dwa budynki – bramny od strony południowej i mieszkalny od północy.

Budynek bramny miał trzy kondygnacje, na każdej po cztery izby. Około 1653 roku nadbudowano na nim ośmiokątną wieżyczkę – to właśnie jej fragmenty należą do najbardziej rozpoznawalnych elementów ruin. Dom mieszkalny od strony północnej był szeroki na 13 metrów i składał się z trzech mniejszych prostokątnych izb oraz kwadratowej sali przy wschodniej ścianie. W XVIII-wiecznych opisach te pomieszczenia określano jako pokój karmazynowy, pokój marmurowy, sień i izbę wielką – nazwy sugerujące dawną świetność wnętrz.

Dziś z całej tej struktury pozostały fragmenty murów, ale dzięki pracom zakończonym w grudniu 2024 roku można bezpiecznie zwiedzać teren. Odgruzowano dziedziniec zamkowy, naprawiono uszkodzone fragmenty murów i zabezpieczono ich korony przed dalszą degradacją.

Nazwa wsi Besiekiery wywodzi się najprawdopodobniej z nordyckiego słowa „besiekr”, które oznacza „człowieka odzianego w skórę niedźwiedzią”. To sugestia, że początki osady mogły być związane z wojownikami skandynawskimi.

Legenda o Białej Damie i diabeł Boruta

Z zamkiem wiąże się kilka legend, z których najbardziej znana dotyczy Białej Damy. Choć na co dzień ma straszyć w pobliskich Borysławicach Zamkowych, przed ważnymi wydarzeniami jej cień pojawia się właśnie w Besiekierach – w pustym oczodole okiennym wieży bramnej. Stamtąd spływa w dół i snuje się wzdłuż murów.

Inna legenda łączy powstanie zamku z diabłem Borutą z Łęczycy. Miejscowy rycerz miał się pochwalić, że zbuduje zamek bez użycia siekiery. Niemal mu się udało, ale nie wiedział, że jeden z chłopów pracujących przy budowie nosił przydomek Siekierka. Stąd nazwa wsi – Besiekiery.

Dla kogo to miejsce

Zamek w Besiekierach to propozycja przede wszystkim dla osób, które cenią autentyzm i klimat ruin. Nie ma tu odrestaurowanych komnat z meblami ani interaktywnych wystaw – jest za to przestrzeń do własnych wyobrażeń o tym, jak wyglądało życie w średniowiecznej warowni.

Miejsce sprawdzi się podczas weekendowego wyjazdu po mniej znanych zabytkach województwa łódzkiego. Dobrze łączy się z wizytą w niedalekiej Łęczycy, gdzie również można zwiedzić zamek – tym razem zachowany w znacznie lepszym stanie. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do eksploracji, choć warto pamiętać, że to wciąż ruina i trzeba zachować ostrożność.

Ważny plus: dzięki zainstalowanej windzie i przeprowadzonym udogodnieniom zamek jest teraz dostępny również dla osób z niepełnosprawnościami. To wciąż rzadkość w przypadku historycznych obiektów w Polsce.

Praktyczne informacje – godziny otwarcia, bilety, dojazd

Besiekiery to niewielka wieś w powiecie łęczyckim, położona około 20-23 km od Łęczycy i Kłodawy, tuż przy granicy z Wielkopolską. Zamek znajduje się na obrzeżach miejscowości i jest dobrze widoczny od strony drogi.

Wstęp na teren zamku jest bezpłatny, a obiekt dostępny codziennie bez ograniczeń godzinowych – można go zwiedzać o dowolnej porze. To duża zaleta dla tych, którzy lubią odwiedzać zabytki poza szczytem sezonu turystycznego lub w nietypowych godzinach.

Dojazd samochodem nie sprawia problemów – można zaparkować przy drodze w pobliżu zamku. Dla osób podróżujących komunikacją publiczną dostęp może być utrudniony ze względu na niewielkie rozmiary wsi i ograniczone połączenia autobusowe. Warto zaplanować wizytę w ramach szerszej trasy po regionie.

Na zwiedzanie samego zamku wystarczy około 30-45 minut, choć osoby zainteresowane fotografią lub po prostu szukające spokojnego miejsca na chwilę odpoczynku mogą zostać dłużej. Wokół zamku utworzono zaplecze turystyczne, co ułatwia komfortowe zwiedzanie.

Prace konserwatorskie i porządkowe prowadzone były od 2023 roku i zakończyły się w grudniu 2024 roku. Dzięki nim zamek zyskał nowe życie jako punkt na turystycznej mapie województwa łódzkiego.

Warto wiedzieć przed wizytą

Mimo przeprowadzonych prac to wciąż obiekt w ruinie, więc odpowiednie obuwie i ostrożność są wskazane, szczególnie przy zwiedzaniu z dziećmi. Nie ma tu przewodników ani oznaczeń informacyjnych w stylu muzealnym – to raczej zabytek do samodzielnej eksploracji.

Najlepszą porą na wizytę jest wiosna lub jesień, kiedy otaczająca zamek roślinność nie przesłania murów, a światło sprzyja fotografii. Zimą zamek również ma swój urok, zwłaszcza gdy woda w fosie zamarza.

Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków województwa łódzkiego, co gwarantuje mu ochronę konserwatorską. Dla miłośników historii i architektury obronnej to cenna pozycja na liście miejsc do odwiedzenia w centralnej Polsce – tym bardziej że po latach zamknięcia znów można swobodnie wejść na jego teren.